Αυταπάρνηση και γενναιότητα του μεταφραστή (του Γιάννη Η. Χάρη)

klepsidra 7_1

Συνέντευξη στη Τέσυ Μπάιλα, περιοδικό «Κλεψύδρα» 7 – Νοέμβριος 2014

Από το 1994 μεταφράζετε το συνολικό έργο του Μίλαν Κούντερα και τον έχετε γνωρίσει προσωπικά. Πρόσφατα κυκλοφόρησε το έργο του «Η γιορτή της ασημαντότητας» από τις εκδόσεις Εστία· πώς νιώθει ένας μεταφραστής απέναντι στο γεγονός ότι μεταφράζει ίσως το τελευταίο βιβλίο ενός τόσο σημαντικού συγγραφέα;

Με βάζετε κατευθείαν στα δύσκολα! Όλο μεγάλα λόγια μου έρχονται, δεν ξέρω πώς να τα ελέγξω… Όταν μου παρέδωσε ο Κούντερα το «χειρόγραφο» (πώς να το πούμε επιτέλους αυτό το «κομπιουτερόγραφο»…) της Γιορτής, που μου το φύλαγε μάλιστα κανονική έκπληξη, αφού δεν είχε ειπωθεί τίποτα σχετικό ώς τότε, όταν λοιπόν συναντηθήκαμε, η Βέρα, η γυναίκα του, είπε κάποια στιγμή πως είναι το τελευταίο του μυθιστόρημα. Αστειεύτηκα αμήχανα εγώ, πως ποτέ δεν λέμε ποτέ, «Μπα!» επέμεινε αυτή ενώ παρακολουθούσε αμίλητος εκείνος, «εδώ είναι η καταστροφή, το τέλος των πάντων, της Ιστορίας, του έρωτα, του ανθρώπινου είδους…», με κάτι πάλι αμήχανο επέμεινα εγώ, «Δεν γράφω άλλο» παρενέβη τώρα ο Κούντερα, με ύφος εντελώς διαφορετικό απ’ ό,τι λόγου χάρη το 2001, στην πρώτη μας συνάντηση, όταν πάλι μου είχε πει ότι δεν ξαναγράφει, κάτι που δεν το πίστευε όμως τότε κανένας. Κι όμως, δεν έγραψε όλα αυτά τα χρόνια, παρά μόνο δοκίμια, και ξαφνικά (λέω αυθαίρετα τώρα εγώ), ίσως κι επειδή πολλοί θα τον ζάλιζαν: «γράφετε; γιατί δεν γράφετε;» κ.ο.κ., αποφασίζει να γράψει αυτό το ιδιότυπο βιβλίο, να κλείσει μόνος του την αυλαία, συνοψίζοντας και επιλογίζοντας ο ίδιος, με θαυμαστό προσθέτω τρόπο, το μυθιστορηματικό έργο του.

Αυτά όλα τα λέω τώρα· πάλι δεν τα πίστεψα στην τελευταία αυτή συνάντησή μας· άρχισα να τα συνειδητοποιώ, να συνειδητοποιώ πως όντως μπορεί να είναι το τελευταίο έργο του, σιγά σιγά, όσο προχωρούσε η μετάφραση. Και ήταν τραγικό αυτό, μου έκλεβε, μου ακύρωνε συνέχεια την ευφορία της μετάφρασης, αυτή που ένιωθα πάντα μεταφράζοντας Κούντερα. Πρώτα κατάλαβα το νόημα των λόγων της Βέρας: «η κατά Μίλαν Αποκάλυψη» ήταν το πρώτο που τους είπα, μόλις διάβασα το βιβλίο, κι έπειτα, στην πορεία, όταν συνειδητοποίησα, όπως σας είπα, πως μπορεί όντως να είναι το τελευταίο του βιβλίο, έστειλα κι ένα πικρό μέιλ, προσπαθώντας να εκφράσω όσο λιγότερο μελό γινόταν τα συναισθήματά μου. Ποια συναισθήματα, με ρωτάτε: σπαραγμός, θα σας πω με μία μόνο λέξη, τίποτα λιγότερο, σπαραγμός.

Είναι το ίδιο ακριβώς που είχα νιώσει, όταν τέλειωσα το δακτυλόγραφο (εκείνο ήταν δακτυλόγραφο!) των Ελεγείων της Οξώπετρας του Ελύτη, που μου το είχε παραδώσει για τυπογραφική επιμέλεια, τη συγκλονιστική αυτή συλλογή που όλοι πιστεύαμε, κακά τα ψέματα, πως θα ’ναι η τελευταία –ήταν εξάλλου και τόσο διαφορετική από ολόκληρο το έργο του, αυτή η συνομιλία εντέλει με τον θάνατο, μια συνομιλία ωστόσο, ή ένας θάνατος, που λούζεται στο φως. Όμως ξανάγραψε ο Ελύτης, μας έδωσε το Εκ του πλησίον, ένα έργο που ήταν πια απολύτως σαφές πως θα ’ναι το τελευταίο, μου το είχε παραδώσει ενώ το συμπλήρωνε ολοένα, και ήταν το τελευταίο –άλλωστε κυκλοφόρησε μετά τον θάνατό του: Ανθ’ ημών η αγάπη, ήταν η διαθήκη του ποιητή, έτσι έκλεινε το έργο, μ’ αυτόν τον μεγαλειώδη ακροτελεύτιο στίχο. Ο Κούντερα, με τη γλώσσα του μυθιστορήματος, στο οποίο πίστεψε φανατικά και το οποίο υπερασπίστηκε με πείσμα, του είδους που «εξ ορισμού είναι η τέχνη της ειρωνείας», όπως γράφει κάπου, βάζει μια παιδική χορωδία να τραγουδάει τη Μασσαλιώτιδα, και μια μικρή άμαξα, με αμαξά πάλι ένα παιδάκι, μια άμαξα όπου έχει επιβιβαστεί… αυτοπροσώπως το τέλος της Ιστορίας, από μιαν άποψη, η καρικατούρα του Στάλιν, μιας από τις προσωπικότητες που σφράγισαν τον 20ό αιώνα· βάζει λοιπόν αυτήν τη «μικρή άμαξα [να] ξεκινάει, και από μια μεγάλη αλέα [να] βγαίνει από τον Κήπο του Λουξεμβούργου και [να] απομακρύνεται αργά μέσα στους δρόμους του Παρισιού». Δύσκολα μπορώ να φανταστώ κάποιον που να τελειώνει το διάβασμα αυτού του βιβλίου χωρίς έναν κόμπο στον λαιμό, ένα δάκρυ, κάτι… Ένας φίλος μου πάντως, από τους σπουδαίους ποιητές μας, μου είπε πως έκλαιγε με λυγμούς, όταν το τέλειωσε, και έπειτα έμεινε άγρυπνος όλη τη νύχτα.

Η συνέχεια εδώ : http://www.yannisharis.blogspot.gr/2014/12/blog-post.html

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s